Studiereis Initia - Sociaal wonen in Bordeaux: inspiratie uit een Franse stadscontext

Een eerste kennismaking met de ZAC-aanpak
De eerste studiereis van Initia (14-16 oktober 2025) bracht 33 deelnemers met de Eurostar naar Bordeaux. Meteen bij aankomst maakten zij kennis met een typisch Frans instrument voor stadsontwikkeling: de zone d’aménagement concerté (ZAC). Binnen een ZAC koopt de overheid gronden aan en staat zij in voor de aanleg en uitrusting van de publieke infrastructuur. Nadien worden de gronden verkocht aan publieke en private ontwikkelaars, zodat de gewenste ruimtelijke ontwikkeling kan worden gerealiseerd. Deze aanpak laat toe om een gebied snel én kwalitatief te ontwikkelen.

Bastide-Niel: herontwikkeling van een militaire site
Deze aanpak werd toegepast in Bastide-Niel, een voormalige militaire site op de rechteroever van de Garonne. Hier ontstaat een gemengd stedelijk gebied met privaat en sociaal wonen, aangevuld met publieke functies zoals een campus van de universiteit van Bordeaux en het regionaal archief.

Publieke ruimte als drager van kwaliteit
Bij de ontwikkeling van Bastide-Niel is er veel aandacht voor de kwaliteit van het publieke domein. De botanische tuin van Bordeaux was één van de eerste gerealiseerde projecten in de wijk. In de nieuwe woonontwikkelingen wordt sterk ingezet op verkeersluwheid en een doordachte groenaanleg.

Van Caserne B naar de historische binnenstad
Na een bezoek aan Caserne B, een voormalige brandweerkazerne die zal worden herbestemd tot sociale woningen, verkende de groep de historische binnenstad op de linkeroever. De voetgangers- en fietsvriendelijke heraanleg van de rivierkaaien viel bijzonder in de smaak, net als het diner in een typisch Bordelais restaurant.

Le Grand Parc: renovatie van grootschalige sociale woningbouw
De volgende ochtend trok de groep naar Le Grand Parc, een grote sociale woonwijk die voornamelijk bestaat uit hoogbouwappartementen. De wijk onderging de voorbije jaren een ingrijpende transformatie, waarbij zowel de gebouwen als het openbaar domein grondig werden aangepakt.

Verschillende renovatiestrategieën, verschillende ervaringen
Het was bijzonder interessant om te zien hoe uiteenlopend de renovaties werden aangepakt. Drie gebouwen sprongen daarbij extra in het oog. De architecten Lacaton & Vassal breidden deze gebouwen uit met wintertuinen die vóór de bestaande gevels werden geplaatst. Deze wintertuinen bleven bewust flexibel, zodat bewoners zelf het gebruik konden bepalen. De bestaande appartementen zelf werden slechts beperkt gerenoveerd. De reacties binnen de groep waren gemengd.

Bewonersparticipatie in nieuwbouw
Daarnaast bezochten we een nieuwbouwproject waar toekomstige bewoners intensief betrokken werden bij het ontwerp van zowel het gebouw als hun individuele woning. De collectieve moestuin vormde hier letterlijk en figuurlijk de kroon op het werk.

Aquitanis: een sociale woonmaatschappij in een Franse context
In de namiddag werden we ontvangen bij Aquitanis, de grootste sociale woonmaatschappij van Bordeaux. De algemeen directeur gaf toelichting bij de werking en aanpak van de organisatie. Opvallend was dat de uitdagingen, ondanks de andere context, sterk vergelijkbaar zijn met die van Vlaamse woonmaatschappijen.

Architecturale iconen: stadion en Cité du Vin
Na een bezoek aan het voetbalstadion van Bordeaux, ontworpen door Herzog & De Meuron, volgde een wijndegustatie en diner in de Cité du Vin, eveneens een architecturaal hoogtepunt.

Pessac en Cité Frugès: modernisme en sociaal wonen
Op de laatste dag trok de groep naar Pessac, een buitenwijk van Bordeaux. Daar bezochten we de Cité Frugès, een arbeiderswijk die tussen 1924 en 1926 werd gebouwd in opdracht van industrieel Henri Frugès en ontworpen door Le Corbusier. Dit was het eerste grootschalige project van de architect. Honderd jaar later ogen de woningen nog steeds verrassend modern.

Mériadeck: naoorlogse stadsvernieuwing herbekeken
Na deze wandeling door een modernistische wijk sloten we het bezoek aan Bordeaux af met een korte verkenning van Mériadeck, een stadswijk uit de jaren zestig. Een verouderde en verkrotte stadswijk maakte hier plaats voor grootschalige brutalistische kantoor-, winkel- en woongebouwen. Vandaag wordt het publieke domein hier grondig heraangelegd en vergroend.

Belangrijkste inzichten uit de studiereis

Uit deze studiereis namen we volgende inzichten mee:

• De uitdagingen rond sociaal wonen in Frankrijk verschillen weinig van die in Vlaanderen.
• Steden zoals Bordeaux zijn wettelijk verplicht om minstens 20% sociale woningen te realiseren.
• Renovatieprojecten winnen aan kwaliteit wanneer ook het publieke domein wordt heraangelegd.
• De kwaliteitsstandaarden voor wonen in Vlaanderen liggen hoog.
• Een studiereis met Initia is niet alleen inhoudelijk sterk, maar vooral waardevol door de uitwisseling en contacten met collega’s, die ook na afloop verdere samenwerking en kennisdeling stimuleren.